સડો દુખવા લાગે તે પહેલાં ભરાવવો જરૂરી છે કારણ કે દાંતનો સડો અંદરની નસ સુધી ન પહોંચે ત્યાં સુધી દુખતો નથી, અને ત્યાં પહોંચ્યા પછી સારવાર સાદા ફિલિંગમાંથી રૂટ કેનાલ અને કેપ સુધી પહોંચી જાય છે. ઇનેમલમાં નસ હોતી નથી, એટલે શરૂઆતનો અને મધ્યમ સડો કોઈ લક્ષણ આપતો નથી. દુખાવાની રાહ જોવી એટલે સમસ્યાને કેટલાય ગણી મોંઘી થવા દેવી.
શરીરરચના જે આ વિલંબ સમજાવે છે
- ઇનેમલબહારનું કઠણ પડ. તેમાં નસ હોતી જ નથી. અહીંનો સડો સાવ દુખાવા વગરનો હોય છે અને ખૂબ વહેલો પકડાય તો ફ્લોરાઇડથી પાછો પણ વળી શકે છે.
- ડેન્ટિનનરમ પડ, જેમાં નસ સુધી જતી સૂક્ષ્મ નળીઓ હોય છે. અહીં સડો ઝડપથી ફેલાય છે. ગળ્યું કે ઠંડું લાગતાં થોડી સંવેદનશીલતા થાય — અથવા કંઈ જ ન થાય.
- પલ્પનસ અને લોહીની નળીઓ. બેક્ટેરિયા અહીં પહોંચે એટલે ખરો દુખાવો શરૂ થાય. આ તબક્કે ફિલિંગ પૂરતું નથી.
ડેન્ટિનમાં પહોંચ્યા પછી સડો બાજુમાં પણ ફેલાય છે અને ઉપરથી સાબૂત દેખાતા ઇનેમલને અંદરથી પોલું કરે છે. એટલે જ એક્સ-રેમાં નાનો દેખાતો કાળો ડાઘ ખોલ્યા પછી મોટો સડો નીકળે છે.
રાહ જોવાની ખરી કિંમત
| ક્યારે સારવાર | શું જરૂરી | કેટલી બેઠક |
|---|---|---|
| વહેલી — માત્ર ઇનેમલમાં | ફ્લોરાઇડ કે નાનું ફિલિંગ | ૧ ટૂંકી બેઠક |
| મધ્યમ — ડેન્ટિન સુધી | ફિલિંગ | ૧ બેઠક |
| મોડી — નસ સુધી | રૂટ કેનાલ + કેપ | ૨–૩ બેઠક |
| ખૂબ મોડી — દાંત ન બચે | દાંત કાઢવો + ઇમ્પ્લાન્ટ કે બ્રિજ | મહિનાઓ સુધી ઘણી બેઠક |
બધી કૉલમ જોવા માટે ટેબલને બાજુમાં સ્ક્રોલ કરો.
દાંતની વચ્ચેનો સડો — સૌથી સામાન્ય ઉદાહરણ
દાંતની વચ્ચેનો સડો અરીસામાં દેખાતો નથી અને જીભથી અનુભવાતો નથી. તે બાઇટવિંગ એક્સ-રેમાં પકડાય છે, ઘણી વાર એવા તબક્કે જ્યાં નાનું ફિલિંગ પૂરતું હોય. બધું બરાબર લાગતું હોય તો પણ નિયમિત તપાસ કરાવવાનું આ સૌથી મજબૂત કારણ છે.
ક્યારે અમે રાહ જોવાનું કહીએ છીએ
દરેક કાળા ડાઘમાં ડ્રિલ જરૂરી નથી. માત્ર ઇનેમલ પૂરતો શરૂઆતનો સડો ફ્લોરાઇડ અને સારી સફાઈથી પાછો વળી શકે છે, અને એવા કિસ્સામાં અમે તરત સારવારને બદલે છ મહિને ફરી તપાસવાનું કહીએ છીએ. 'હમણાં રહેવા દઈએ' એ પણ યોગ્ય જવાબ છે — અને એ નિશાની છે કે ડૉક્ટર દેખાય એ બધું ભરી નથી રહ્યા.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
સડો જાતે મટી શકે?
માત્ર સૌથી શરૂઆતના તબક્કે, જ્યારે તે ઇનેમલ પૂરતો હોય — ફ્લોરાઇડ અને સારી સફાઈથી તે ફરી ભરાઈ શકે છે. એક વાર ડેન્ટિનમાં પહોંચીને ખાડો પડી ગયો પછી તે મટતો નથી.
દાંતનો સડો કેટલી ઝડપથી વધે?
ઘણો બદલાય છે. ઇનેમલમાંથી પસાર થતાં વર્ષો લાગી શકે; ડેન્ટિનમાં પહોંચ્યા પછી મહિનાઓમાં આગળ વધે. ગળ્યું કેટલી વાર ખાઓ છો, લાળ અને સફાઈ — બધું ઝડપ બદલે છે.
દુખાવો નથી તો ડૉક્ટરને સડો કેમ દેખાયો?
કારણ કે સડો એ જ સમયે પકડાવો જોઈએ. દુખાવો એટલે સડો નસ સુધી પહોંચી ગયો કે લગભગ પહોંચી ગયો.